Makalu

Matsayin kunya a al’adar Bahaushe

  • Gabatarwa

    Tun gabannin cuɗanyar Hausawa da wasu, Bahaushe mutum ne mai kyawun tsari kan al’amurar da suka shafi rayuwarsa na yau da kullum. Mutum, ne mai kykkyawar riƙo ga al’adarsa ta gargajiya, musammam ga abubuwan da suka haɗa da addininsa, tufafinsa, muhallinsa, sana’o’insa, zamantakewarsa, tarbiyar sa da kuma umurni da hani, wanda ya haɗa da “kunya” a cikinsu. Ganin irin muhimmancin da Bahaushiyar al’ada ke da shi wurin Hausawa ne, ya sa za a dubi yadda al’adar kunya ta kasance jiya da kuma yadda ta sauya a yau, sakamakon cuɗanya da wasu baƙin al’adu. Karanta: Illar rashin kunya ga al’umma

    Ma’anar kunya

    Wannan kalma ce da ke da mabambantar fassara daga mahangar masana al’adu. Kowane masanin da yadda ya dube ta, kuma ya ba ta ma’ana mafi dacewa da ita da haka ne:-

    Bunza, (2006:250) ya ce, “Kunya wata Magana ko wani aiki da ya saɓa wa tsarin kamun kai na al’ada, kuma al’ada ta zarge shi da muni na zubar da girma da mutunci. Da mai furta maganar ko aikata aikin da mai sauraronsa, ko mai kallonsa, duk suna shiga cikin hurumin wannan, jawabi a al’adance. Girma da mutunci mutun yakan zube idan Bahaushe ya fahinci bai nisantar ɗaya daga cikin abubuwa da zai haddasa ire-iren waɗannan abubuwan. Duk wani nauyin da al’ada za ta haddasa, ko wani kawaicin aikata wani aiki, ko faɗar wata magana a wani wuri, ko a wasu wurare, ko a tsarin rukunin wasu jama’a na musamman duk ana sa shi aikin wannan ma’anar”

    Rabe-raben kunya

    Idan muka kula da ma’anar kunya da muka bayar, daga cikin ma’anar akwai abubuwan tsinta da za su iya zama rabe-raben kunya a idon Bahaushe. Bisa ga tsarin ma’anar kunya, Bunza (2006:261) ya ƙasa kunya zuwa gida kamar haka:

    1. Kunyar magana
    2. Kunyar aiki

    Kunyar magana:

    Hausawa na cewa, wata magana surkuwar baki ce. Abin nufi a nan, ba kowace magana ake furtawa ba. Akwai maganar da mai faɗa da mai sauraro duk kowanensu zai ji kunya. Akwai wadda mai faɗa kawai zai ji kunya ba mai sauraro ba. Akwai wadda mai sauraro ne kawai zai ji kunya ba mai faɗa ba. Misali. 

    Maganar da miji zai yi da matarsa ta zamantakewa da more zaman aure idan ɗansu mai wayo ya ji su duka za su ji kunya. Faɗa da tsawar da miji zai yi wa mata na horo da hani, idan ɗansa ya ji yaron zai ji kunya ba uban ba. Idan mace na wasa da ɗanta na fari idan wani ya girshe ta, ita za ta ji kunya ba wanda aka yi aikin gabansa ba. Maganganun da ke fita a baki a ji kunya suna da yawa. Daga cikinsu akwai, batsa da zagi na fitan albarka da makamantansu. Dubi: Matsayin kunya a rayuwar Bahaushe a yau

    Kunyar aiki:

    Wasu ayyuka akan yi su gaban wasu mutane ba a ji kunya ba, amma idan aka yi su gaban wasu a ji kunya. Daga cikin ayyukan da ke haddasa kunya akwai:

    1. Iyaye su riski yaro na wasa da matarsa, ko yaro ya riski iyayensa na wasan miji da mata. A nan kowanensu zai ji kunya.
    2. Suruki ya riski surukinsa na wasa da matarsa, a nan kowanensu zai ji kunya.
    • Babba ya riski yaro na kwaikwayonsa kan wani abin ban dariya da ya yi. A nan yaron zai j i kunya.

    A idon Bahaushe waɗannan su ne kashe-kashen kunya kuma kowanensu akwai abubuwan da ya kamata a lura da su kamar haka:

    1. Kunya da ake samu ta fuskar magana ba mai maganar kawai zai ji kunya ba. Kunyar in dai babba ce, to za ta mamaye bigere da dama, domin zata game abubuwa kamar haka:
    • Wanda ya furta maganar
    • Wanda ya ji maganar ana yin ta.
    • Wanda ya ji labarin maganar
    • Wanda ya kai labarin maganar
    • Wadanda suka shaida maganar
    1. Ta fuskar aikata aikin kunya kuwa, ba wanda ya aikata aikin kawai zai ji kunya ba. A wajen Bahaushe waɗanda kunyar za ta shafa sun hada da:
    • Wanda ya aikata aiki.
    • Wanda ya ga ana aikata shi.

    Matsayin kunya a al’adar Bahaushe

    Kunya al’ada ce da Bahaushe kan ɗauka da babban muhimmanci. Don haka kunya na cikin muhimman al’amura da suka shafi rayuwar Bahaushe ta kowane ɓangare. Bahaushe kan ƙarfafa jin kunya da kuma guje wa abubuwa na jawo kunya cikin Addininsa, al’adarsa, adabi da sauransu harkokin rayuwarsa na yau da kullum. Bahaushe na da tasirin kunya cikin addininsa tun yana bamaguje kawo zuwa ga komawar sa Musulunci. Maguzanci addinine na Bahaushe (Bamaguje) da ya haɗa da bautar iskoki da wasu abubuwa da suka shafi tsafe-tsafe, koma bayan bautar Allah Maɗaukakin Sarki da kuma bin tafarki Manzannin Allah duk da cewa Bahaushe da ya karɓi Addinin Musulunci, addini ya yi tankaɗe da rairaya da wasu al’adunsa ya zubar, amma al’adar kunya na tare da shi har yanzu.

    Har ilayau wasu ta’adodin al’adu da Addinin Musulunci ya ɗauke su munana kuma abin ƙyama, al’adar Bahaushe ya ƙyamace wanda ya aikata abin kunya na daga ciki. Misali: aikata zina na ɗaya daga cikin abubuwan hani ga Musulunci to haka zalika a maguzanci kamar yadda Sudan (2015) ya ruwaito mana cikin bincikensa ga al’adun aure da haihuwan maguzawa. Al’adar maguzawan Gidan Bakwai (ƙasar Faskari), idan za a kai amarya, dangin amarya sukan yi sihirce-sihircensu na kiran tsafi da suke bautawa. Sun nuna cewa, idan dangin amarya ‘yan magiro ne sukan kira shi ya yi wa amarya rakiya. Za a riƙa jin ƙuginsa a lokacin da ake tafiya kai amarya. Idan aka ƙira shi ya ƙi zuwa, wannan ya nuna amarya ba ta kai ɗiyancinta ba. Rashin kai ɗiyanci kuwa abin kunya ne, a cikin al’umma. Ya ishi uwa da ‘ya abin gori idan ana Magana. Da zarar haka ta faru, za a ga ba su shiga jama’a ana hira, gudun kar su samu saɓani, da wasu su yi musu gori. (Sudan, 2015).

    Mai karatu dubi makala ta biyu don ganin waɗanda kunya ta fi shafa cikin al’umma.

Comments

Makalu da Dumi-duminsu

  • Magani da wasu alfanun ganyen Bi-ni-da-zuga (Jatropha Curcas)

    Posted Wed at 8:34 PM

    Alfanun tsiro ko ganye a matsayin abinci ko hanya ta samar da waraka (magani) daga wasu nau’o’in cututtuka ga ɗan Adam daɗɗaɗe abu ne a tarihi. Don haka, kusan kowace al’umma ta tanadar da hanyoyin sarrafa nau’ukan abincinta da kuma samar da kari...

  • Bayanai game da Boyle's Law

    Posted Mon at 7:09 PM

    Boyle’s law yana daya daga cikin laws na gas wanda a makala ta da ta gabata na yi bayani akai. Kamar yadda na fada a baya, a yau kuma zamu je kai tsaye ne don duba daya daga cikin gas laws. Wannan law din shine boyle’s law. Wani lokaci akan kira bo...

  • Abubuwan da dalibanmu ya kamata su sani kafin rubuta JAMB, WAEC da NECO

    Posted Apr 12

    A yau za mu ci gaba ne da tattaunawarmu akan jarabawar JAMB da muka faro a baya. Idan mai karatu na bukatar sanin abinda muka yi a baya zai iya duba inda muka tattauna akan Ire-iren matsalolin da dalibai ke fuskanta game da jarabawar JAMB. Insha Allah za mu ci gab...

  • Hanyoyi biyar (5) da za a bi don rage damuwa (anxiety)

    Posted Apr 10

    Zamu iya cewa duk wani dan adam da Allah ya hallita a doron kasa yana da wani abinda ya ke tsoro. Wannan tsoro kuwa shine akasarin lokaci ke jawo abinnan da ake kira a Turance da anxiety attack (damuwa mai tsanani) ko kuma panic attack. Anxiety ko damuwa mai tsanani wan...

  • Yadda ake hada apple smoothie

    Posted Apr 8

    Assalamu alaikum, barka da sake saduwa a fannin girke girkenmu na Bakandamiya. Harwa yau mai karatu zai iya duba makalunmu da muka gabatar na daruruwan girke-girke a baya. A yau kuma zan koya mana yadda ake hada apple smoothie. Abubuwan hadawa Apple (tufa) Sugar ...

View All