Makalu

Wadanda kunya ta fi shafa a cikin al’umma

  • In ana biye da mu a makalar da ta gabata mun yi tsokaci ne game da matsayin kunya a al'adar Bahaushe. To a wannan makalar za mu ci gaba ne akan inda muka tsaya game da wanna maudu'i namu na kunya. Bisa ga al’ada kunya ta shafi kowane Bahaushe. Amma, duk da haka, akwai wasu rukuni na mutane da kunya ta fi shafarsu a al’ummr Hausawa. Game da wannan kalma kuwa, masana sun kawo rukunin waɗannan mutane kamar haka:-

    Garba, R (2010) yana mai cewa “A al’adar Hausawa akwai ire-iren kunya wadda ake samu tsakanin mutane ko dai saboda nasaba ta jinni, ko auratayyako zamantakewa da dai sauransu”. Misali hakan ya haɗa da:-

    1. Kunya tsakanin saurayi da dudurwa
    2. Kunya tsakanin mata da miji
    3. Kunya tsakanin ɗa da mahaifi
    4. Kunya tsakanin surukai.

    Bunza, A.M (2006:254), ya kawo rabe-raben rukukiunin mutane da kunya ta fi shafar su a al’ada kamar haka:

    1. Mutum da surkansa
    2. Mata da miji
    3. Babba da yaro
    4. Shugaba da mabiya
    5. Mutum da mutane

    Kunya tsakanin mutum da surkansa

    Alaƙar auratayyace ke haddasa surkuta acikin al’umma. Musamman ma ga bahaushiyar al’umma. Surkai kan iya kasance wa iyayen miji ko na mata ko mijin ‘ya ko matar ɗa da sauran dangi da suka kasance iya-uwan iyaye, ko yayyin mata ko kuwa yayyin miji duk rukanin irin na waɗannan mutane da aka ussafta abokan kunya ne. iyayen miji naujinsu da kinyarsu da ake ji, ya fin a iyayen asali ga surka (mace) haka zalika ga surki. Ana girmamasu ne da kuma sakaya anbaton sunayensu. Wato sai dai akira su Baba (uban miji ko mata) mama ko Inna uwar miji ko mata da sauransu. Don haka surkai a kowance irin labara da akan gina, a jigon kunya ake aje su.

    Kunya tsakanin mata da miji

    Mata da miji mutane ne, da alaƙa irin ta auratayya ke haɗa su, su kasance uba ga abin da za a haifa. Bunza (2006:256) ya nuna cewa, kunya da ke tsakanin mata da mijinta gabanin aure darajoji biyar gare ta kamar haka:-

    1. Idan aka tabbatar da an ba yaron ita aka yi baiko igiyar kunya daga ta tsinke saura huɗu.
    2. Idan aka ɗaura aure igiya ɗaya ta tsinke saura uku.
    3. Idan aka kai ta gidan miji igiya ɗaya ta tsike saura biyu
    4. Idan ta samu ciki ta haihu da shi igiya ɗaya ta tsike saura ɗaya.
    5. Ɗaya da ta rage za a ci gaba da zama da ita iya rayuwa, ko da sun rabu, ko ɗaya ya mutu ya bar ɗaya igiyar, na nan ta kunya tsakanin mata da miji. Bunza, (2006:256).

    Har ilayau, mata a kodayaushe su masu mutunta mazajensu ne. ba gamutunta mazansu da mata ke yi, suna kuma jin kunyarsu, mafi yawan mata ba su Faɗar sunayen mazansu. Irin waɗannan mata kan kira mazansu da “Malam” ko “Alhaji” ko “Shi”. Takance masa; “ba ya ji?” ko “Ina Magana ne” da sauransu. A da kuwa ko abinci ma, mata ba sukan ci a gaban mijinsu ba. Kuma da yawa idan mai gida na cikin gida mata ba sukan saki jiki su yi wasa da dariya ba (magaji 1999: 212). Karanta: Illar rashin kunya ga al’umma

    Kunya tsakanin babba da yaro

    Ga al’adar Bahaushe duk in da ya samu kan sa babba uba yake ga yaro, ko da ba wuri guda suka fito ba. Bisa ga dangantaka akwai kunya tsakanin wadda ko da yaushe babba ƙoƙarin kare maratabarsa yake don kar yaro ya raina shi. Kuma akasari babba gushewa aikata wani abu na zubar da girma, ko walaƙanta kai, kuma furta munanan kalamai yake a gaban yaro saboda idan har bai gujewa waɗannan ɗabi’un ba, mutuncinsa da girmansa na uba ga ɗa tsakaninsa da yaro duk za su zube. Kuma a faɗin Bahaushe cewa ya yi, “Mutunci madara ce, idan ya zube yana da wuyan kwashewa”

    Kunya tsanin shugaba da mabiya

    Kunya tsakanin shugaba da mabiyansa iri guda ce da wadda ke tsakanin shugaba da mabiya ya fi nauyi wanan shugaba kan iya zamanto sarki ne, (shugaban sarauta) ko shugaban addini, ko shugaban sana’a da makamantansu. Irin waɗannan shugaba a kodayaushe, mabiyansa, masu biyayya ne da kuwa jin kunyarsu. Da kuma guje wa faruwar wata abin kunya daga gare su. Domin duk wata abin kunya ko mummunar abu da ta abku da shugaba yana iya sauka kan mabiyansa ya zamance abin goratawa. Hakan ya sa wasu sarakunan ƙasar Hausa ke shan turare cikin abincinsu don gudun fidda da iska (tusa) a taro. Har ilayau shi ya sa sarki ba yawaita zama cikin talakawa (mabiyansa) don gudun aikata kowane abin kunya da kan iya kunyatar da masarautarsa.

    Kunya tsakanin mutum da mutum

    Akwai kunya tsakanin mutum da wani mutum gaba ɗayarta. Aikata abin kunya ko furta kalamai masu nauyi na kunya a gaban mutane da aka sani da waɗanda ma ba a san su, duk kunya ce. Amma mafi nauyi shi ne aikatawa gaban waɗanda aka sani. Domin a dukkan lokaci za a riƙa kallon mai aikatawa da abun. Amma ga waɗanda ba a san su ba, sai dai nauyi ga mace ta riƙa ratsa tsakanin maza tana wucewa ko da ba ta san su ba. Da kuma cin abinci idonsu ko faɗin munanan kalamai da sauransu. Duk waɗannan ababan kunya ne da kuma saɓawa dokokin al’ada da addini.

    Mai karatu, dubi makala ta uku don ganin matsayin kunya a addini.

Comments

Makalu da Dumi-duminsu

  • Magani da wasu alfanun ganyen Bi-ni-da-zuga (Jatropha Curcas)

    Posted Wed at 8:34 PM

    Alfanun tsiro ko ganye a matsayin abinci ko hanya ta samar da waraka (magani) daga wasu nau’o’in cututtuka ga ɗan Adam daɗɗaɗe abu ne a tarihi. Don haka, kusan kowace al’umma ta tanadar da hanyoyin sarrafa nau’ukan abincinta da kuma samar da kari...

  • Bayanai game da Boyle's Law

    Posted Mon at 7:09 PM

    Boyle’s law yana daya daga cikin laws na gas wanda a makala ta da ta gabata na yi bayani akai. Kamar yadda na fada a baya, a yau kuma zamu je kai tsaye ne don duba daya daga cikin gas laws. Wannan law din shine boyle’s law. Wani lokaci akan kira bo...

  • Abubuwan da dalibanmu ya kamata su sani kafin rubuta JAMB, WAEC da NECO

    Posted Apr 12

    A yau za mu ci gaba ne da tattaunawarmu akan jarabawar JAMB da muka faro a baya. Idan mai karatu na bukatar sanin abinda muka yi a baya zai iya duba inda muka tattauna akan Ire-iren matsalolin da dalibai ke fuskanta game da jarabawar JAMB. Insha Allah za mu ci gab...

  • Hanyoyi biyar (5) da za a bi don rage damuwa (anxiety)

    Posted Apr 10

    Zamu iya cewa duk wani dan adam da Allah ya hallita a doron kasa yana da wani abinda ya ke tsoro. Wannan tsoro kuwa shine akasarin lokaci ke jawo abinnan da ake kira a Turance da anxiety attack (damuwa mai tsanani) ko kuma panic attack. Anxiety ko damuwa mai tsanani wan...

  • Yadda ake hada apple smoothie

    Posted Apr 8

    Assalamu alaikum, barka da sake saduwa a fannin girke girkenmu na Bakandamiya. Harwa yau mai karatu zai iya duba makalunmu da muka gabatar na daruruwan girke-girke a baya. A yau kuma zan koya mana yadda ake hada apple smoothie. Abubuwan hadawa Apple (tufa) Sugar ...

View All