Makalu

Tasirin camfe-camfen Hausawa cikin tarbiyyarsu (Na daya)

  • Gabatarwa

    Duk da kasancewar camfi mummunar al’ada ce amma suna tattare da wasu hikimomi da za a iya ƙaruwa da su, ko da yake ba za su halatta amincewa da camfi ba. Idan aka dubi camfe-camfen Hausawa za a iya kutsa kai a laluɓo wasu isharori da suka yi na kyautata rayuwa da suka danganci tarbiya, da koyar ɗa ɗabi’u, da bunƙasa tunani, da faɗakarwa, da tunatarwa, da tsoratarwa, da nuni kan dogaro da kai. Sannan kuma camfi kan hana mutane aikata abubuwan ƙi da neman a guje musu. Wato ke nan a wata fuskar camfi dai wani ƙuduri ne na tarbiya, da horo, da hani, da kuma bunƙasa tunani, da faɗakarwa. Cikin wannan makala zan yi dubi ga kadan daga cikin ire-iren tasirin da camfi ya yi cikin tarbiyar Hausawa. Dubi rushe tarbiya ta duniyar yanar gizo

    Ma’anar Camfi

    Akwai ƙirdado da yawa dangane da ma’anar wannan kalma ta “camfi”, wannan ma shi ne ya sanya, na ɗora hannuna kan waɗannan ra’ayoyi na masana.

    Bunza (2006:58). Cewa ya yi "Camfi wata daɗaɗɗiyar al’ada ce da Hausawa suka tarar tun kaka da kakanni. Kuma masana da manazarta Hausa sukan yi wa camfi kallo ta fuskoki biyu, wasu na kallon camfi, al’ada ce kawai kamar irin kowace al’ada; a ganin wasu kuwa, abin ya wuce haka, ya kai matsayin addini daga cikin addinin gargajiyar Bahaushe”.

    El-shamy (1976) ya ce “Camfi yarda ne ko amincewa, ko yin imani da wani abu a matsayin an gaskata shi tare da abubuwan da ya ƙunsa”.

    Scott (1976) shi kuma cewa ya yi “Camfi shi ne, yarda ko amincewa da wani abu, ko aiwatar da wani abu, da aka gada, kaka da kakanni cikin duhun jahilci, saboda tsoro, ko nuna fargaba da abin da ba a amince da shi ba”.

    Ɗangambo (1984:38) ya ce “camfi shi ne mutum ya ɗauka cewa, in ya yi wani abu, ko ya ce wani abu, ko ya ji wani abu, to ya gaskanta wani abu zai faru, sakamakon haka”.

    Ma’anar Tarbiyya

    Yahya da wasu (1992:68). Tarbiyya wata hanya ce ta kyautata rayuwar ɗan-Adam da shiryar da shi ya zuwa ga halaye da ɗabi’u masu kyau, masu nagarta. Idan ɗan-Adam zai tashi da kima da mutunci da ƙwarjini da ganin kimar abokan zamansa, sannan zai dinga bai wa kowa hakkinsa daidai yadda ya kamata gwargwadon iyawa da hali, to za'a iya cewa yana da tarbiyya. Tarbiyya ta haɗa renon jikin mutum da ransa da abubuwa kyawawa masu sa kamala. Dubi illar kai yara aikatau don neman kudi

    Kamusun Hausa (2006:428) ya anbaci tarbiyya da cewa reno ne da ake yi wa yara domin tashi da halaye nagari su kuma kyamace munanan ɗabi’u.

    Funtuwa (1983:63) ya bayyana tarbiyya da cewa “Horo ne da iyaye ko manya nagaba ke yi wa yara don su tashi da halayen kirki. Duk yaron da ya tashi babu tarbiya, rayuwarsa na iya zama mai rauni ce, kuma ana koyon tarbiyya ne ta hanyoyi kamar faɗa da kwaɓa da hani da umarni da kwaɗaitarwa da duka sannan da sanya yara a makaranta don samun ilimi da halaye nagari”.

    Misalan camfi masu nuna tarbiyya

    Misalan da za su zo kadan ne daga cikin tasirin da camfi ya yi a tarbiyar Bahaushe.

    Camfi masu Hani/gargaɗi

    1. Idan aka doki maciji da karan rama, za a ga kafafunsa, amma za a mutu.
    2. Idan yaro na cin ƙwai zai yi sata.
    3. Cin kan kifi na sa dushewar basira.
    3. Idan mace mai ciki ta tsallake rafi to za ta yi ɓari.
    4. Ƙetarar wando na sa mata yawan mafarki
    5. Kallon majigi ga mai ciki, kan sa a haifi yaro mahaukaci.
    6. Yin shara da dare na kawo tsiya (talauci)
    7. Idan mace mai ciki ta ɗebi ruwa a rafi da daddare aljanu za su musanya ɗanta da nasu. Da sauransu.

    Idan aka dubi waɗannan misalan za a ga cewa camfin ya nuna tarbiya ga mata ko mutane inda yake hani ga barin wasu abubuwa da sauransu.

    A makala ta gaba za mu kawo misalan tasirin camfi cikin rigafi da kiwon lafiya, da nuni ga addini da sauransu. Sannan mai karatu na iya duba yadda wakokin yara ke gina tunanin rayuwar al'ummar Hausawa

Comments

Makalu da Dumi-duminsu

  • Tasirin fina-finai a kan al’adun Hausawa: Keɓaɓɓen nazari a kan wasu Ɗabi’u na musamman a cikin fina-finan Hausa

    Posted Wed at 1:07 PM

    Maƙalar da aka Shirya Gabatarwa a Taron Ƙara wa Juna Sani na Ƙasa-da-ƙasa a Kan Gudummuwar Fasaha ga ci Gaba, Wanda Tsangayar Fasaha da Addinin Musulunci, Jami’ar Bayero, Kano ta Shirya, Daga Ranar Laraba 5 ga Watan Oktoba Zuwa Ranar Asabat 8 ga Watan Oktoba, Shek...

  • Abubuwan da suke karya azumi

    Posted Mon at 1:07 PM

    Godiya ta tabbata ga Allah Ubangijin talikai. Tsira da amincin Allah su tabbata ga Annabi Muhammad da alayensa da sahabbansa, da wadanda suka biyo bayansu har zuwa rananr sakamako. A wata makala da ta gabata mun yi bayani akan falalar azumin watan Ramalana inda muka ka...

  • Yadda ake hada tuna muffins

    Posted May 19

    Asaalamu alaikum, barka da saduwa a fannin girke-girkenmu na Bakandamiya a yau. Zamu yi bayanin yadda ake hada tuna cheese muffins ne a yau. Abubuwan hadawa Tuna fish 2 Kwai 2 Gishiri Yaji Grated karas Corn flour Yankakken tattasai Yankakken koren tattasai ...

  • Jaye karar tsana: Uzuri da tuni daga mantuwa

    Posted May 16

    Ta Abu-Ubaida SANI Department of Languages and Cultures Federal University Gusau, Zamfara Phone No: 08133529736 Email: abuubaidasani5@gmail.com   1. Ya Allah mahalaccin komai,                  Wanda ya ƙaga yawan...

  • Kadan daga cikin falalar azumin watan Ramalana

    Posted May 14

    Godiya ta tabbata ga Allah Madaukakin Sarki, tsira da amincin Allah su tabbata ga Annabi Muhammad, da alayensa da sahabbansa, da wadanda suka biyo bayansu da kyautata. Yana daga hikimar Allah Madaukakin Sarki fifita wasu mutane akan wasu, Ya kuma fifita wasu wurare aka...

View All